0 səs
620 baxış

Federasiya nəyə deyilir?

3 Cavab

0 səs
 

Müəyyən siyasi müstəqilliyə malik bir neçə ərazinin vahid dövlətdə birləşməsinə federasiya (lat. “foederatio” - ittifaq, birlik) deyilir. Dövlət quruluşunun belə formasında ali hakimiyyət orqanlarının iki səviyyəsi olur - ümumfederal (federal) və federasiya subyektlərinin müvafiq orqanları. Məsələn, ABŞ-da ştatların, Almaniyada torpaqların, Kanadada əyalətlərin, Rusiyada respublikaların, vilayətlərin və s. 

Bu qəbildən olan siyasi birliklər müxtəlif yollarla və müxtəlif vəziyyətlərdə təşəkkül tapmışdır. Mərkəzi Avropada onlar feodal knyazlıqların və krallıqların birləşməsindən meydana gəlmişlər. 

Şimali Amerikada və Avstraliyada federativ quruluş yeni ərazilərin məskunlaşması və mənimsənilməsinin gedişini əks etdirir. Yeni inzibati-ərazi vahidlərinin yaradılması meyarı kimi isə əhali sayı əsas götürülür. Məsələn, ABŞ-ın bir çox ştatlarında inzibati vahid və yerli özünüidarə orqanı yaratmağa imkan verən minimal hədd 500 sakindir. Bu əhalinin keçmişdə aşağı sıxlığım, xüsusilə, mənimsənilməmiş və az mənimsənilmiş torpaqlar üzrə “dövlətlər” (ştatlar) arasında asan keçirilmiş düzxətli sərhədləri əks etdirir. 

Latın Amerikasında, Asiyada və Afrikada, həm müstəmləkələşməyə qədər və müstəmləkə keçmişindən qalan, həm də dünyanın bu regionlarının müstəqillik qazanmasından sonra yaranan dövlətlər müxtəlif olduğundan sərhədlər, federasiyalar çox mürəkkəb quruluşdadır. Məsələn, Braziliya ştatlarının böyük ölçüləri Amazon ovalığının çətin keçilməsi və zəif məskunlaşmasını əks etdirir. Bu zaman Venesuelanı təşkil edən kiçik “dövlətlər”, uzun illər hakimiyyət uğrunda, hətta xırda adalarda belə siyasi mübarizə gedən, sıx məskunlaşmış sahilboyunda yerləşmişdir. 

50 ştat və Kolumbiya federal dairəsinin daxil olduğu ABŞ klassik federasiyadır. Sakinlər federal qanunlara tabe olduqları kimi, öz ştatlarının da qanunlarına tabe olmalıdırlar, nəzərə alınmalıdır ki, yerli qanunlar ancaq verilmiş ştat ərazisində fəaliyyət göstərir.

47 ştatın ərazisi, öz növbəsində, 17 min taunşipə (şəhər məskənləri) və 18 mindən çox bələdiyyəyə (kənd dairəsi) bölünən 3 min qraflığa parçalanır. Sakinlər yerli vergilərin miqdarını təyin edən seçkili sovetlər yarada bilərlər. Yığılan pullara ictimai binaları, kommunikasiyaları təmir edir və ya tikir, müavinət verir, polisi, xəstəxananı, məktəbi təmin edir və bir çox başqa işlər görürlər. Bununla yanaşı, ümumi federal büdcədən ayrılan vəsait hesabına səhiyyəni, avtomobil yollarını, tikintini, yanğınsöndürmə xidmətini, təhsili, təbii ehtiyatların mühafizəsinin idarə olunmasını və digər xidmətlər həyata keçirən xüsusi inzibati dairələr fəaliyyət göstərir.

0 səs
Federasiya (lat. foedaratio - ittifaq, birlik deməkdir). Hüquqi baxımdan müəyyən siyasi müstəqilliyə malik olan dövlət qurumlarının birləşib ittifaq dövləti yaratması nəticəsində əmələ gəlmiş dövlət quruluşu formasıdır.
Federasiyanı unitar dövlətdən fərqləndirən səciyyəvi əlamətlər aşağıdakılardır: 1) Federasiyanın ərazisi onun ayrı-ayrı subyektlərinin ərazilərindən (ABŞ-da, Ştatlardan, Avstrasiyada və AFR-dakı torpaqlardan, keçmiş SSRİ-də ittifaq respublikalarından) ibarətdir; 2) bir qayda olaraq, Federasiyanın subyektləri təsisedici hakimiyyətə, yəni öz konstitusiyalarını qəbul etmək hüququna malikdir; 3) Federasiyanın və onun subyektlərinin səlahiyyətləri ittifaq konstitusiyası ilə müəyyənləşir; 4) hər bir subyekt özünün hüquq və məhkəmə sisteminə malikdir; 5) Federasiyalarin əksəriyyətində eyni zamanda vahid ittifaq vətəndaşlığı və hər bir ittifaq vahidinin vətəndaşlığı mövcuddur. Bir qayda olaraq, Federasiya vahid silahlı qüvvələrə, ümumfederal büdcəyə malik olur. Dövlət hakimiyyəti və idarəetmə funksiyaları həm ümumfederal qanunverici, icraedici və məhkəmə orqanları, həm də Federasiya üzvlərinin müvafiq orqanları tərəfindən həyata keçirilir. Bir sıra Federasiyalarin parlamentlərində Federasiya üzvlərinin maraqlarını təmsil edən palata mövcuddur.
Bəzi Federasiyaları (ABŞ, Avstraliya, İsveçrə, Kanada) keçmiş müstəmləkələrin birləşməsi nəticəsində meydana gəlmişlər. Bir sıra başqa Federasiyalar feodal dağınıqlığından mərkəzləşmiş dövlətə keçid nəticəsində yaranmışdı.
15 ittifaq respublikasından ibarət olan Sovet Sosialist Respublikaları ittifaqı Federasiyanın ən yüksək forması elan olunurdu. SSRİ-nin böhranı dövründə öz hakimiyyətlərini qoruyub saxlamaq naminə Vilnüsdə, Tbilisidə və xüsusilə Bakıda törətdilən qırğınlar SSRİ-nin federativ qanunlarının zorakılıq prinsipi əsasında yaradılması faktını sübuta yetirdi.
Bir sıra ittifaq respublikalarında yaradılan və «sovet federasiyasının xüsusi forması» kimi təqdim olunan muxtar qurumlar (Azərbaycanda - Dağlıq Qarabağ, Gürcüstanda - Abxaziya və Osetiya və s.), sonralar maraqlı ölkələr tərəfindən yeni müstəmləkəçilik siyasətini həyata keçirmək alətinə çevrildilər.
0 səs
Latın sözü olub ittifaq, birlik mənasındadır. Daxilində müəyyən özünü idarəetmə hüququna malik inzibati ərazi bölgüsü olan dövlət

Oxşar suallar

0 səs
1 cavab
soruşub 19 Oktyabrda, 19 anonim
0 səs
0 cavab
soruşub 10 Noyabrda anonim Şəhər, Ölkə, Coğrafiya bölməsində
0 səs
0 cavab
soruşub 05 Noyabrda anonim
0 səs
0 cavab
soruşub 19 Oktyabrda anonim
0 səs
0 cavab
soruşub 12 Oktyabrda anonim
...